Hạ canxi máu là gì? Nguyên nhân, chẩn đoán và cách điều trị

1. Hạ canxi máu là gì? 

Canxi là một trong những khoáng chất quan trọng và phổ biến nhất trong cơ thể. Phần lớn canxi trong cơ thể được dự trữ trong xương, tuy nhiên canxi còn có 1 lượng nhỏ trong máu, đóng vai trò quan trọng trong nhiều chức năng khác của cơ thể, bao gồm sự co giãn của mạch máu, dẫn truyền thần kinh, đông máu và co cơ. 

Thông thường, nồng độ canxi trong máu được duy trì trong khoảng 2,1–2,6 mmol/L. Hạ canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu thấp (nồng độ canxi toàn phần < 2,12 mmol/L) và có thể xảy ra với mức độ khác nhau. 

Tình trạng này có thể gây ra các triệu chứng như tê bì, chuột rút cơ bắp và rối loạn nhịp tim, từ nhẹ đến nguy hiểm đến tính mạng. Ở trường hợp nhẹ, người bệnh có thể không có triệu chứng, nhưng ở mức nặng, tình trạng này có thể trở thành cấp cứu đe dọa tính mạng. Một nghiên cứu cho thấy hơn 20% số người nhập viện có thể được chẩn đoán mắc chứng hạ canxi máu cùng với các vấn đề sức khỏe khác.

Hạ canxi máu thường do thiếu vitamin D hoặc suy tuyến cận giáp, hoặc do cơ thể kháng lại các hormone này. Ngoài ra, một số loại thuốc cũng có thể gây hạ canxi, chẳng hạn như: bisphosphonate, cisplatin, thuốc chống động kinh, aminoglycoside, thuốc lợi tiểu và thuốc ức chế bơm proton, cùng một số nguyên nhân khác.

2. Một số triệu chứng hạ canxi máu

Các triệu chứng của hạ canxi máu có thể xuất hiện từ từ hoặc đột ngột. Trường hợp xuất hiện đột ngột được gọi là hạ canxi máu cấp tính. Khi xảy ra, người bệnh thường gặp các triệu chứng liên quan đến co cứng cơ, như co thắt cơ gây đau, kèm theo vấn đề về hô hấp và tim mạch, co giật và thay đổi tâm thần. 

Một số các triệu chứng điển hình của hạ canxi máu bao gồm: 

2.1 Đau cơ, chuột rút, co thắt cơ

Đau cơ, chuột rút, co thắt cơ, hoặc cảm giác đau ở đùi và tay khi đi lại, vận động là một trong những dấu hiệu hạ canxi máu điển hình. Ngoài ra, họ cũng có thể bị tê và ngứa ran ở tay, chân, hoặc quanh miệng. Những triệu chứng này thường xuất hiện thoáng qua nhưng không biến mất khi hoạt động.

Trong những trường hợp thiếu canxi nặng hơn, tình trạng có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như co giật, rối loạn nhịp tim, thậm chí có nguy cơ tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

2. 2 Da khô, móng dễ gãy 

Thiếu canxi kéo dài có thể gây ra một số vấn đề về da, tóc và móng, bao gồm da khô, móng giòn, dễ gãy, tóc thô và rụng từng mảng (alopecia), cũng như các tình trạng viêm da, ngứa hoặc khô và bệnh vảy nến.

2.3 Loãng xương, gãy xương 

Hầu hết canxi được lưu trữ trong xương, nhưng khi mức canxi trong máu giảm (hạ canxi huyết), cơ thể sẽ lấy canxi từ xương, khiến xương trở nên giòn và dễ gãy. Theo thời gian, tình trạng thiếu canxi có thể dẫn đến loãng xương, gây đau, tư thế xấu, đồng thời tăng nguy cơ gãy xương.

2.4 Vấn đề răng miệng

Khi cơ thể thiếu canxi, nó sẽ lấy canxi từ răng, dẫn đến các vấn đề như sâu răng, răng giòn, nướu dễ viêm, và rễ răng yếu. Ở trẻ nhỏ, tình trạng thiếu canxi còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của răng.

2.5 Trầm cảm

Thiếu canxi không chỉ ảnh hưởng đến cơ thể mà còn có thể tác động đến sức khỏe tâm thần. Một số nghiên cứu gợi ý rằng tình trạng này có thể liên quan đến rối loạn tâm thần, bao gồm cả trầm cảm.

3. Nguyên nhân gây ra bệnh lý hạ canxi máu 

Việc duy trì nồng độ canxi ổn định trong máu và cơ thể liên quan đến nhiều chức năng và yếu tố phức tạp. Do đó, một số bệnh lý và rối loạn khác nhau có thể gây ra hạ canxi máu.

Hầu hết các trường hợp hạ canxi máu đều do vấn đề về nồng độ hormone tuyến cận giáp (PTH) hoặc vitamin D. Điều này là do PTH giúp kiểm soát lượng canxi trong máu và vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi. Một số nguyên nhân chính gây hạ canxi máu bao gồm:

3.1 Suy tuyến cận giáp 

Suy tuyến cận giáp là một trong những nguyên nhân chính gây hạ canxi máu. Tình trạng này xảy ra khi tuyến cận giáp không sản xuất đủ hormon cận giáp (PTH). 

Nồng độ PTH thấp dẫn đến nồng độ canxi thấp trong cơ thể. Một số nguyên nhân gây suy tuyến cận giáp bao gồm tổn thương tuyến cận giáp do phẫu thuật hoặc xạ trị, bệnh tự miễn dịch hoặc bệnh di truyền dẫn đến nồng độ PTH thấp.

3.2 Thiếu vitamin D

Vitamin D có vai trò giúp cơ thể hấp thụ canxi đúng cách, vì vậy thiếu vitamin D trong cơ thể có thể gây ra tình trạng nồng độ canxi trong máu thấp. Thiếu vitamin D có thể do không tiếp xúc đủ ánh nắng mặt trời hoặc do rối loạn di truyền hay do không tiêu thụ đủ vitamin D.

3.3 Suy thận

Khi thận bị suy, cơ thể gặp khó khăn trong việc chuyển hóa và sử dụng vitamin D, chất cần thiết để hấp thụ canxi từ thực phẩm. Đồng thời, phốt pho có thể tích tụ trong máu do thận không đào thải tốt. 

Khi phốt pho trong máu tăng cao, nó có thể gắn kết với canxi, tạo thành hợp chất không hòa tan. Tình trạng này giảm nồng độ canxi trong máu và đồng thời khiến hormone tuyến cận giáp (PTH) tăng lên để cố gắng bù đắp, dẫn đến các rối loạn cân bằng canxi.

3.4 Hạ magie máu 

Tuyến cận giáp cần magie để sản xuất và giải phóng hormone PTH. Khi cơ thể bị thiếu magie (hạ magie máu), tuyến cận giáp không thể sản xuất đủ PTH, dẫn đến nồng độ canxi trong máu giảm và gây hạ canxi máu.

4. Các phương pháp chẩn đoán hạ canxi máu hiện nay 

Hạ canxi máu thường được chẩn đoán thông qua xét nghiệm máu nhằm đo nồng độ canxi trong cơ thể. Bên cạnh việc xác định tình trạng thiếu canxi, việc tìm hiểu và chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây ra hạ canxi máu cũng đóng vai trò quan trọng không kém.

Để xác định nguyên nhân tiềm ẩn hoặc đánh giá mức độ ảnh hưởng của hạ canxi máu đến các cơ quan khác, bác sĩ hoặc nhân viên y tế có thể chỉ định thực hiện một số xét nghiệm và thủ thuật sau:

• Xét nghiệm máu bổ sung: Kiểm tra nồng độ magie, phốt pho, hormone cận giáp (PTH) và/hoặc vitamin D nhằm làm rõ nguyên nhân gây rối loạn canxi.

• Điện tâm đồ (EKG): phát hiện những rối loạn nhịp tim có thể xảy ra do hạ canxi máu.

• Chẩn đoán hình ảnh xương: Phát hiện các bệnh lý liên quan như nhuyễn xương hoặc còi xương.

5. Điều trị hạ canxi máu như thế nào? 

Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ nặng nhẹ của các triệu chứng. Các phương pháp điều trị bao gồm:

5.1 Bổ sung canxi qua đường uống

Bổ sung canxi qua đường uống là phương pháp điều trị phổ biến nhất cho chứng hạ canxi máu. Nếu các triệu chứng của người bệnh ở mức nhẹ có thể điều trị hạ canxi máu nên bổ sung canxi hàng ngày.

Liều thông thường là 1.500–2.000 mg, chia làm hai hoặc ba lần uống mỗi ngày, liều dùng theo chỉ định của bác sĩ. Ngoài ra, người bệnh có thể kết hợp bổ sung vitamin D cùng canxi để tăng cường hấp thụ, đặc biệt khi mức vitamin D trong cơ thể cũng thấp.

5.2 Truyền canxi tĩnh mạch

Nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như rối loạn nhịp tim hoặc hạ canxi máu đột ngột, cần phải được nhập viện để được truyền canxi trực tiếp vào tĩnh mạch thông qua đường truyền tĩnh mạch. 

Người bệnh sẽ được truyền canxi tĩnh mạch dưới dạng canxi gluconat hoặc ít phổ biến hơn là canxi clorua. Sau khi điều trị bằng truyền tĩnh mạch, người bệnh sẽ được chỉ định bổ sung bổ sung canxi đường uống.

5.3 Hormone cận tuyến giáp tái tổ hợp ở người

Trong trường hợp hạ canxi máu xuất phát từ việc nồng độ hormone cận tuyến giáp (PTH) thấp, người bệnh có thể được chỉ định tiêm hormone tổng hợp. Tuy nhiên, phương pháp này hiện vẫn chưa được sử dụng rộng rãi do những hạn chế như chi phí cao, khó tiếp cận và những lo ngại về tác dụng phụ lâu dài, ví dụ như đau xương. Hiện nay, các dạng hormon thay thế khác vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu và phát triển.

Bên cạnh đó, việc điều trị còn nhằm khắc phục các nguyên nhân tiềm ẩn và xử trí các triệu chứng đi kèm, bao gồm:

• Bổ sung magie hoặc truyền magie tĩnh mạch khi nồng độ magie trong máu thấp.

• Bổ sung vitamin D liều cao trong trường hợp cơ thể bị thiếu hụt vitamin D nghiêm trọng.

• Điều chỉnh chế độ ăn uống và lượng nước đưa vào cơ thể đối với người có tiền sử sỏi thận.

• Sử dụng thuốc lợi tiểu thiazid nhằm hạn chế lượng canxi bị đào thải qua nước tiểu.

Nếu bạn chưa chắc nên bổ sung canxi, vitamin D hay magie như thế nào cho đúng, bạn có thể trao đổi trực tiếp với dược sĩ online của UPharma để được tư vấn theo tình trạng cụ thể của mình và chọn sản phẩm phù hợp, an toàn khi sử dụng.

6. Hạ canxi máu nên uống gì? 

Bên cạnh bổ sung canxi từ viên uống người bệnh có thể bổ sung canxi thông qua các thực phẩm như: 

Sữa

Là một trong những nguồn cung cấp canxi sinh học phong phú và dễ hấp thu nhất đối với cơ thể. Canxi có trong sữa đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường độ chắc khỏe của xương và răng, đồng thời hỗ trợ hoạt động bình thường của hệ cơ và hệ thần kinh.

Sữa hạt

Các loại sữa hạt như sữa óc chó, sữa hạnh nhân hay sữa đậu nành thường được các nhà sản xuất tăng cường thêm canxi, giúp người dùng bổ sung khoáng chất này một cách thuận tiện.

Nước ép rau 

Nước ép từ các loại rau xanh đậm chẳng hạn như rau bina (spinach) và cải xoăn (kale) cũng là nguồn cung cấp canxi có nguồn gốc thực vật tự nhiên. 

6.2 Hạ canxi máu nên ăn gì? 

Để cải thiện tình trạng thiếu canxi máu cũng như phòng ngừa hạ canxi máu, việc xây dựng một chế độ ăn uống giàu canxi và cân đối dưỡng chất là điều hết sức cần thiết. Dưới đây là những nhóm thực phẩm và thói quen sinh hoạt giúp tăng cường bổ sung canxi cho cơ thể:

• Các loại hải sản nhỏ ăn được cả xương như cá nhỏ, cá kho nhừ, tôm, cua, ốc…

• Trứng, đặc biệt là lòng đỏ, chứa nhiều dưỡng chất hỗ trợ hấp thu canxi.

• Rau xanh đậm như cải thìa, cải xoăn, cải bó xôi… là nguồn canxi thực vật dồi dào.

• Thực phẩm giàu vitamin D như cá, trứng, gan, dầu cá, phô mai, sữa đậu nành… giúp tăng khả năng hấp thu canxi.

• Các thực phẩm cung cấp magie như các loại hạt, sô cô la đen, ngũ cốc nguyên hạt, sữa chua, bơ, trái cây sấy khô, chuối… góp phần hỗ trợ chuyển hóa canxi.

>>> Xem thêm: Thiếu canxi: Triệu chứng, nguyên nhân và các biện pháp điều trị

Tạm kết 

Tóm lại, hạ canxi máu là tình trạng không nên xem nhẹ vì có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe xương khớp, tim mạch và hệ thần kinh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế nguy cơ biến chứng. Nếu bạn còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến hạ canxi máu hoặc cần được tư vấn chi tiết hơn, hãy liên hệ với đội ngũ dược sĩ Upharma để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời.