Nguyên nhân của bệnh loãng xương là gì? Các cách phòng ngừa hiệu quả

1. Nguyên nhân của bệnh loãng xương là gì?

Nguyên nhân của bệnh loãng xương bao gồm thay đổi hormone (như giảm estrogen ở phụ nữ sau mãn kinh hoặc giảm testosterone ở nam giới), thiếu canxi và vitamin D, lối sống ít vận động, một số bệnh lý mãn tính và tác dụng phụ của thuốc. 

1.1 Thiếu hụt estrogen

Một trong những nguyên nhân chính gây loãng xương là tình trạng thiếu hụt estrogen, đặc biệt là sự suy giảm nhanh chóng của hormone này trong giai đoạn mãn kinh ở phụ nữ. Sau mãn kinh, nồng độ estrogen trong cơ thể giảm xuống, dẫn đến tình trạng mất xương diễn ra nhanh hơn và làm giảm đáng kể mật độ xương.

Nguy cơ mắc loãng xương ở phụ nữ có thể tăng cao hơn khi có một hoặc nhiều yếu tố đi kèm như mãn kinh sớm (trước 45 tuổi), phẫu thuật cắt bỏ tử cung trước 45 tuổi. Ngoài ra còn có thể là do tình trạng mất kinh kéo dài trên 6 tháng do tập luyện quá mức hoặc chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt.

Ở nam giới trên 50 tuổi, nồng độ estrogen thường cao hơn so với phụ nữ sau mãn kinh do đó tỷ lệ nam giới bị loãng xương sẽ thấp hơn so với phụ nữ. Tuy nhiên hormone này cũng giảm dần theo tuổi. Bên cạnh đó, ở nam giới, sự suy giảm hormone sinh dục nam cũng góp phần làm xương yếu đi. 

1.2 Thừa hormon tuyến giáp 

Hormon tuyến giáp đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe xương. Tuy nhiên dẫn khi tuyến giáp bị kích thích, nó sẽ hoạt động mạnh hơn và tiết ra nhiều hormone hơn, dẫn đến làm tăng quá trình phân hủy xương. Đồng thời, làm cho khả năng tạo xương mới của cơ thể bị suy giảm. Việc tăng hormone tuyến giáp có thể do sử dụng thuốc hormon tuyến giáp với liều cao trong điều trị suy giáp. 

Ngoài ra, loãng xương còn có liên quan đến sự rối loạn hormone từ các tuyến khác trong cơ thể, đặc biệt là tuyến cận giáp và tuyến thượng thận. Khi các tuyến này tiết ra quá nhiều hormone, quá trình mất xương có thể tăng lên, làm giảm mật độ xương.

1.3 Thiếu hụt canxi

Thiếu hụt canxi là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến loãng xương. Canxi là khoáng chất thiết yếu của xương, với hơn 99 % lượng canxi cơ thể lưu trữ nằm trong xương và răng. 

Khi không được cung cấp đủ từ chế độ ăn hoặc hấp thu kém, cơ thể buộc phải lấy canxi từ xương để duy trì nồng độ canxi trong máu. Quá trình này làm tăng sự phân hủy xương và giảm mật độ xương, từ đó tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương, đặc biệt ở người lớn tuổi và phụ nữ sau mãn kinh. 

Việc thiếu canxi kéo dài suốt đời góp phần làm giảm mật độ khoáng xương (BMD) và thúc đẩy bệnh loãng xương phát triển sớm hơn. Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy cung cấp đủ canxi, đặc biệt kết hợp với vitamin D, giúp tăng hoặc duy trì mật độ xương, giảm mức hormone tuyến cận giáp (PTH) – một yếu tố kích thích phân hủy xương, và có thể giảm rủi ro gãy xương ở người lớn tuổi. 

Bên cạnh đó chế độ ăn thiếu vitamin D cũng là một trong những nguyên nhân gây loãng xương. Vitamin D đóng vai trò then chốt trong hấp thu canxi ở ruột, nếu thiếu vitamin D, hấp thu canxi giảm và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu canxi. Khi vitamin D thấp, hormon tuyến cận giáp (PTH) tăng lên để duy trì canxi máu, điều này kích hoạt quá trình phân hủy xương mạnh hơn, dẫn đến mất xương và giảm mật độ xương.

1.4 Chế độ ăn không lành mạnh 

Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn và dầu mỡ có thể làm tăng nguy cơ loãng xương. Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu từ Những Khảo sát Dinh dưỡng và Sức khỏe Quốc gia Mỹ (NHANES) cho thấy mức tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến cao có liên quan đến việc tăng nguy cơ loãng xương. Cụ thể, nhóm tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có mật độ xương ở cổ xương đùi và xương đùi tổng thể 

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng các thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều muối, đường và chất béo không lành mạnh, làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu và giảm hấp thu canxi từ ruột. Bên cạnh đó, phụ gia và các thành phần nhân tạo trong thực phẩm chế biến có thể gây mất cân bằng canxi‑phốt pho và kích thích quá trình phân hủy xương.

1.5 Các bệnh lý khác

Một số bệnh lý và tình trạng sức khỏe có thể làm tăng nguy cơ loãng xương. Một số bệnh trực tiếp làm yếu xương, trong khi một số phương pháp điều trị hoặc thuốc điều trị bệnh cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe xương. Ví dụ, rối loạn ăn uống có thể làm giảm mật độ xương. Một số các bệnh lý khác làm tăng nguy cơ loãng xương bao gồm: 

• Viêm khớp dạng thấp, 

• Bệnh Celiac. 

• Viêm ruột. 

• Các bệnh về thận hoặc gan.

• Bệnh ung thư.

1.6 Thuốc

Một số loại thuốc có thể làm tăng nguy cơ loãng xương do tác dụng phụ ảnh hưởng đến độ bền của xương. Nguy cơ này phụ thuộc vào liều lượng và thời gian sử dụng thuốc. 

Sử dụng lâu dài các loại corticosteroid, chẳng hạn như prednisone và cortisone là một trong những nguyên nhân gây loãng xương. Các thuốc này có thể cản trở quá trình tái tạo xương, làm giảm mật độ xương và tăng nguy cơ gãy xương. Những thuốc này có thể được dùng bằng đường uống hoặc tiêm.

Bên cạnh đó, một số loại thuốc khác cũng làm tăng nguy cơ loãng xương bao gồm:

• Thuốc điều trị ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt: Có thể ảnh hưởng đến hormone sinh dục, từ đó làm giảm mật độ xương.

• Thuốc lợi tiểu: Một số loại làm tăng bài tiết canxi qua thận, góp phần làm mất xương.

• Thuốc tuyến giáp (khi dùng liều cao): Dẫn đến tăng quá trình phân hủy xương.

• Thuốc chống động kinh: Một số thuốc ảnh hưởng đến chuyển hóa vitamin D và canxi.

• Thuốc kháng axit chứa nhôm: Sử dụng lâu dài có thể cản trở hấp thu canxi, làm giảm mật độ xương.

1.7 Lối sống không khoa học

Lối sống không khoa học cũng là một trong những nguyên nhân góp phần gây loãng xương, bao gồm:

Lối sống ít vận động

Những người ít vận động hoặc dành nhiều thời gian ngồi có nguy cơ loãng xương cao hơn so với những người năng động. Các hoạt động chịu trọng lượng cơ thể và các bài tập giúp cải thiện cân bằng, tư thế có lợi cho sức khỏe xương. Đi bộ, chạy, nhảy, khiêu vũ và nâng tạ là những hình thức tập luyện đặc biệt hiệu quả trong việc tăng cường mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương.

Lạm dụng rượu bia

Nghiên cứu y khoa cho thấy sử dụng rượu kéo dài có thể ức chế hoạt động của tế bào tạo xương (osteoblasts), làm giảm khả năng tạo xương mới và dẫn đến giảm mật độ xương. Điều này giải thích tại sao người thường uống nhiều rượu có xu hướng mất xương nhanh hơn.

Bên cạnh đó, tiêu thụ rượu bia quá mức có thể cản trở hấp thu canxi và vitamin D, hai yếu tố rất quan trọng cho sức khỏe xương. Khi cơ thể không hấp thu đủ canxi và vitamin D, mật độ xương giảm xuống và tăng nguy cơ gãy xương. 

Sử dụng thuốc lá

Mặc dù cơ chế chính xác chưa được hiểu rõ, việc hút thuốc đã được chứng minh góp phần làm giảm mật độ xương và làm xương yếu đi.

2. Các yếu tố nguy cơ của bệnh loãng xương 

Bên cạnh các nguyên nhân trên, một số các yếu tố làm tăng khả năng bị loãng xương. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đinh mắc bệnh…

2.1 Giới tính

Giới tính là một yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ loãng xương. Nhiều nghiên cứu cho thấy phụ nữ mắc loãng xương nhiều hơn nam giới, một phần do phụ nữ thường có lượng xương thấp hơn và xương có kích thước nhỏ, mỏng hơn, khiến xương dễ yếu và gãy hơn theo thời gian.

Loãng xương ở nữ giới 

Ở hầu hết phụ nữ, khối lượng xương đạt mức cao nhất trong độ tuổi từ 25 đến 30. Ở một số trường hợp, mức đỉnh này có thể xuất hiện sớm hơn, tùy thuộc vào các yếu tố nguy cơ loãng xương của từng người. Sau khi đạt đỉnh, khối lượng xương bắt đầu giảm dần. 

Thông thường, từ khoảng 35 tuổi, phụ nữ bắt đầu có hiện tượng mất xương. Mỗi năm, cơ thể đều mất đi một lượng xương nhất định, nhưng tốc độ mất xương tăng nhanh rõ rệt trong giai đoạn từ 5 đến 10 năm sau mãn kinh. Trong thời gian này, quá trình mất xương diễn ra nhanh hơn nhiều so với quá trình tạo xương mới, từ đó dẫn đến loãng xương.

Loãng xương ở nam giới 

Nam giới cũng có thể mắc loãng xương. Thực tế, khoảng 1 trong 4 nam giới trên 50 tuổi sẽ bị gãy xương do loãng xương, tuy nhiên tỷ lệ này vẫn thấp hơn so với nữ giới, khi có khoảng 1 trong 2 phụ nữ từ 50 tuổi trở lên gặp tình trạng gãy xương liên quan đến loãng xương. 

Ở nam giới, loãng xương thường khởi phát muộn hơn và tiến triển chậm hơn so với nữ giới. Tuy vậy, đến khoảng 70 tuổi, tốc độ mất xương ở nam giới có thể tương đương với nữ giới. Do thường được chẩn đoán ở độ tuổi cao hơn, nam giới mắc loãng xương có nguy cơ gặp các biến chứng do gãy xương nghiêm trọng hơn. Các vị trí gãy xương thường gặp bao gồm xương hông, cột sống và cổ tay.

2.2 Tuổi tác

Hầu hết những người mắc loãng xương đều trên 50 tuổi, nguyên nhân chủ yếu liên quan đến sự thay đổi trong quá trình hình thành xương mới. Trong quá trình tái tạo xương, cơ thể thay thế xương cũ và hư tổn bằng xương mới. 

Khi tuổi tăng lên, tốc độ tạo xương không còn theo kịp tốc độ mất xương, dẫn đến giảm khối lượng xương. Kết quả là xương trở nên mỏng và yếu hơn, làm tăng nguy cơ gãy xương. Nguy cơ mắc loãng xương tăng theo tuổi, khoảng 75% các ca gãy xương liên quan đến loãng xương xảy ra ở những người từ 65 tuổi trở lên.

>>> Tìm hiểu thêm: Loãng xương ở người già: Dấu hiệu nhận biết sớm, nguyên nhân và cách điều trị

2.3 Kích thước khung xương

Kích thước khung xương là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ loãng xương. Những người có thân hình nhỏ, gầy thường có xương nhỏ hơn và bắt đầu với khối lượng xương thấp hơn so với những người có xương lớn. Những người có khung xương nhỏ thường có nguy cơ cao hơn, điều này có thể là do họ có ít khối lượng xương hơn để dự trữ khi về già. 

2.4 Tiền sử gia đình

Tiền sử gia đình mắc loãng xương là một trong những yếu tố nguy cơ của bệnh loãng xương. Theo Học viện Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), nguy cơ loãng xương tăng lên nếu trong gia đình có người từng mắc bệnh. 

3. Các biện pháp phòng ngừa loãng xương 

Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ, tập thể dục đều đặn và lối sống lành mạnh là những yếu tố thiết yếu giúp duy trì xương chắc khỏe suốt đời và phòng ngừa loãng xương. 

3.1 Bổ sung Canxi 

Theo chuyên gia, người trưởng thành từ 18–50 tuổi cần khoảng 1.000 mg canxi mỗi ngày. Khi phụ nữ bước sang tuổi 50 và nam giới bước sang tuổi 70, nhu cầu này tăng lên 1.200 mg mỗi ngày.

Bạn có thể bổ sung canxi thử các nguồn thực phẩm giàu canxi như sữa và các sản phẩm từ sữa ít béo, rau xanh, cá hồi, ngũ cốc bổ sung canxi và nước cam…

3.2 Vitamin D

Vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi tốt hơn và duy trì xương chắc khỏe. Một phần vitamin D có thể được tổng hợp từ ánh nắng mặt trời, bên cạnh đó việc bổ sung vitamin D từ cá loại thực phẩm như cá hồi, sữa, ngũ cốc…

3.3 Tập thể dục

Tập thể dục đều đặn giúp xương chắc khỏe và làm chậm tiến triển của loãng xương. Lợi ích lớn nhất đạt được nếu bạn bắt đầu từ khi còn trẻ và duy trì suốt đời. Các loại bài tập nên kết hợp:

• Rèn luyện sức mạnh: Tăng cơ bắp và sức mạnh xương ở tay và phần trên cột sống.

• Bài tập chịu trọng lượng: Đi bộ, chạy, leo cầu thang, trượt tuyết… giúp xương chân, hông và phần dưới cột sống chắc khỏe.

• Bài tập giữ thăng bằng: Thái cực quyền, yoga… giúp giảm nguy cơ té ngã, đặc biệt ở người lớn tuổi.

3.4 Lối sống lành mạnh

Để bảo vệ xương, hãy hình thành những thói quen sinh hoạt đơn giản nhưng quan trọng như không hút thuốc và hạn chế uống rượu. Những thay đổi nhỏ này có thể giúp duy trì mật độ xương, giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương theo thời gian.

>>> Đọc thêm: Bật mí các cách phòng tránh bệnh loãng xương hiệu quả, khoa học ngay tại nhà

Tạm kết 

Hy vọng bài viết trên của nhà thuốc Upharma đã giúp bạn hiểu thêm về các nguyên nhân của bệnh loãng xương. Việc hiểu rõ nguyên là bước quan trọng giúp phòng ngừa bệnh và bảo vệ sức khỏe xương lâu dài.