Viêm phế quản cấp ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa

1. Viêm phế quản cấp ở trẻ em là gì? 

Viêm phế quản là tình trạng viêm niêm mạc của các ống phế quản, những cấu trúc dẫn không khí vào và ra từ phổi. Khi bị viêm phế quản, người bệnh thường có các triệu chứng như ho, khó thở và thường kèm theo sốt nhẹ. Viêm phế quản cấp tính là bệnh lý khá phổ biến ở trẻ em, thường gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi, đặc biệt trẻ nhỏ dưới một tuổi. 

Bệnh thường phát triển sau cảm lạnh hoặc các nhiễm trùng đường hô hấp trên. Các triệu chứng của bệnh thường tự cải thiện trong 7–10 ngày, không để lại di chứng lâu dài. Tuy nhiên, ho có thể kéo dài vài tuần dù các triệu chứng khác đã thuyên giảm.

2. Nguyên nhân gây viêm phế quản cấp ở trẻ em là gì? 

Ở trẻ em, nguyên nhân phổ biến nhất chiếm khoảng 90% trường hợp gây viêm phế quản cấp tính là do virus. Bệnh có thể hình thành sau khi bị cảm lạnh hoặc nhiễm virus khác ở mũi, miệng hoặc họng. 

Những bệnh này có thể dễ dàng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với người bị bệnh. Các virus phổ biến gây viêm phế quản cấp gồm: Virus cúm (Influenza), Adenovirus, Parainfluenza. Virus hợp bào hô hấp (RSV), Rhinovirus và bocavirus…

Viêm phế quản do vi khuẩn ít gặp, chỉ chiếm khoảng 10% các trường hợp. Nó thường xảy ra ở những trẻ sức đề kháng kém, tiếp xúc lâu với khói thuốc hoặc mắc các bệnh nền như xơ nang. Các vi khuẩn thường gặp bao gồm: Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis, Haemophilus influenzae…

3. Những trẻ nào có nguy cơ mắc viêm phế quản cấp tính?

Trẻ em có nguy cơ cao mắc viêm phế quản cấp tính là những trẻ có các yếu tố sau:

• Trẻ mắc các bệnh đường hô hấp mạn tính, như viêm xoang mạn tính, viêm mũi dị ứng hoặc viêm amidan kéo dài.

• Trẻ có cơ địa dị ứng, dễ phản ứng với bụi bẩn, phấn hoa, lông thú, thời tiết lạnh…

• Trẻ bị hen suyễn, do đường thở nhạy cảm và dễ bị viêm khi có tác nhân kích thích.

• Trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bếp than, khói xe hoặc môi trường ô nhiễm.

• Trẻ có hệ miễn dịch yếu, ví dụ trẻ sinh non, suy dinh dưỡng hoặc đang mắc các bệnh làm suy giảm sức đề kháng.

• Trẻ đang mắc hoặc có tiền sử các bệnh lý mạn tính khác, đặc biệt là bệnh tim, phổi, hoặc bệnh chuyển hóa.
  
  

Những yếu tố này làm tăng khả năng viêm nhiễm ở đường hô hấp, khiến trẻ dễ bị viêm phế quản cấp hơn so với trẻ khỏe mạnh.

4. Các triệu chứng thường gặp của viêm phế quản cấp ở trẻ 

Các triệu chứng thường gặp của viêm phế quản cấp ở trẻ em bao gồm: 

•  Trẻ bị ho khan hoặc ho có đờm.

• Nôn mửa hoặc buồn nôn.

• Sổ mũi xuất hiện trước khi ho bắt đầu.

• Cảm giác nghẹt thở, đau ngực.

• Sốt, mệt mỏi. 

• Đau nhức cơ thể và ớn lạnh. 

• Đau lưng và đau cơ.

• Đau họng, thở khò khè.

Các triệu chứng của viêm phế quản cấp tính thường kéo dài 7–14 ngày, nhưng cơn ho có thể tiếp tục từ 3–4 tuần. Những triệu chứng này đôi khi giống với các bệnh lý hô hấp khác, vì vậy cần theo dõi kỹ để phân biệt và xử lý đúng cách.

>>> Xem thêm: Trẻ bị ho khan nguyên nhân do đâu? Cách điều trị dứt điểm tại nhà cho bé

5. Một số các phương pháp chẩn đoán viêm phế quản cấp ở trẻ em

Bác sĩ nhi khoa thường chẩn đoán viêm phế quản cấp tính dựa trên tiền sử bệnh và khám sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, trẻ có thể cần làm thêm xét nghiệm để loại trừ các vấn đề sức khỏe khác như viêm phổi hoặc hen suyễn. Một số các xét nghiệm thường được bác chỉ định bao gồm:

5.1 Chụp X-quang ngực

Chụp X-quang ngực giúp bác sĩ quan sát hình ảnh của mô, xương và các cơ quan bên trong lồng ngực để phát hiện bất thường. Trong viêm phế quản cấp tính, thường không thấy tổn thương ở nhu mô phổi trên X-quang. 

Thông thường, X-quang được chỉ định khi bác sĩ muốn loại trừ các bệnh lý khác như viêm phổi, tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, khối u hoặc tổn thương khác, cũng như các bệnh lý tim – phổi liên quan.

5.2 Đo độ bão hòa oxy trong máu

Đo độ bão hòa oxy trong máu giúp bác sĩ đánh giá khả năng hô hấp của trẻ và loại trừ các bệnh lý gây giảm oxy máu so với viêm phế quản cấp, chẳng hạn như viêm phổi nặng, tắc nghẽn đường thở, suy hô hấp, hoặc các bệnh tim – phổi khác. Trong viêm phế quản cấp, thường độ bão hòa oxy vẫn bình thường.

Khi thực hiện bác sĩ sẽ sử dụng một thiết bị nhỏ (giống kẹp) đặt lên ngón tay hoặc ngón chân để đo lượng oxy trong máu. Thiết bị này không gây đau và có đèn đỏ nhỏ chiếu sáng khi hoạt động.

5.3 Mẫu đờm và dịch mũi

Các xét nghiệm này giúp xác định vi trùng gây nhiễm trùng, từ đó hỗ trợ điều trị chính xác hơn.

6. Các biện pháp điều trị viêm phế quản cấp ở trẻ em

Thông thường, viêm phế quản cấp tính có khả năng tự hồi phục, và hầu hết trẻ em cũng như người lớn sẽ hồi phục hoàn toàn và trở lại các hoạt động bình thường trong khoảng 10–14 ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng.

Mục đích chính của điều trị viêm phế quản cấp ở trẻ em là làm giảm nhẹ các triệu chứng của bệnh. Phương pháp điều trị viêm phế quản cấp tính phụ thuộc vào triệu chứng, độ tuổi và tình trạng sức khỏe chung của trẻ, cũng như mức độ nghiêm trọng của bệnh. Các biện pháp giúp cải thiện tình trạng viêm phế quản cấp bao gồm: 

6.1 Nghỉ ngơi

Ngủ đủ giấc và sâu được xem như một “liều thuốc tự nhiên” hỗ trợ điều trị viêm phế quản cấp tính không cần dùng đến kháng sinh nhưng lại mang lại hiệu quả rõ rệt. 

Nhiều nghiên cứu cho thấy giấc ngủ chất lượng giúp cơ thể nhanh hồi phục sau nhiễm trùng, tăng cường hệ miễn dịch, đồng thời thúc đẩy quá trình làm lành tổn thương, tái tạo tế bào và mô mới, cũng như giải phóng các hormone quan trọng cho sự phục hồi. Theo các chuyên gia nên cho trẻ nhỏ cần được ngủ đủ từ 10–12 tiếng mỗi ngày để hỗ trợ quá trình điều trị và phục hồi sức khỏe.

6.2 Uống đủ nước

Đảm bảo trẻ uống đủ nước là rất quan trọng khi bị viêm phế quản cấp. Việc uống đủ nước giúp làm loãng đờm, giúp trẻ dễ ho và tống chất nhầy ra khỏi phổi hơn. Ngoài ra, cung cấp đủ nước còn hỗ trợ phục hồi nhanh hơn, giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng hiệu quả và duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan. 

Khi trẻ bị viêm phế quản cấp, nên cho trẻ uống nhiều nước hơn so với lượng khuyến nghị hàng ngày. Nếu trẻ đang bú mẹ hoặc uống sữa công thức, hãy tiếp tục cho trẻ bú như bình thường.

6.3 Làm sạch dịch mũi cho trẻ 

Làm sạch dịch mũi cho trẻ sẽ giúp duy trì đường thở thông thoáng, giảm tắc nghẽn, cải thiện hô hấp và làm giảm nguy cơ nhiễm trùng thứ phát.Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 2 tuổi, chủ yếu thở bằng mũi, dịch mũi đặc trong viêm phế quản cấp có thể làm bé khó thở, gây khó chịu và quấy khóc. 

Bên cạnh đó, dịch mũi chứa vi khuẩn hoặc virus còn sót lại có thể dẫn đến viêm tai giữa, viêm phổi hoặc viêm xoang. Làm sạch dịch mũi giúp giảm nguy cơ các biến chứng nhiễm trùng.

6.4 Thuốc

Trong viêm phế quản cấp ở trẻ em, thuốc thường được sử dụng chủ yếu để cải thiện các triệu chứng của bệnh, giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn trong quá trình hồi phục.

Thuốc giảm ho

Thuốc ho giúp làm loãng chất nhầy trong phổi, giúp trẻ dễ ho ra hơn. Tuy nhiên, thuốc giảm ho chỉ nên dùng cho trẻ từ 4 tuổi trở lên. Trước khi sử dụng, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để đảm bảo an toàn cho con.

Thuốc giãn phế quản 

Nếu trẻ bị viêm phế quản cấp kèm theo triệu chứng khó thở hoặc thở khò khè, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giãn phế quản. Thuốc này thường có dạng ống hít hoặc viên và giúp làm giãn đường thở, đồng thời hỗ trợ làm loãng chất nhầy trong phổi. 

Các loại thuốc giãn phế quản cơ bản mà bác sĩ có thể sử dụng bao gồm: Beta-2 agonist, thuốc kháng cholinergic và dẫn xuất xanthine, nhằm giảm các triệu chứng và giúp trẻ dễ thở hơn.

Một số các loại thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến được sử dụng cho trẻ em bao gồm Acetaminophen và Ibuprofen. Ibuprofen là các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), vì vậy trẻ nhỏ bị hen suyễn nên tránh sử dụng. Để đảm bảo an toàn cho cả trẻ nhỏ, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi cho trẻ dùng bất kỳ thuốc giảm đau hay hạ sốt nào.

6.5 Kháng sinh 

Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có nghi ngờ viêm phế quản do vi khuẩn kéo dài và không dùng cho viêm phế quản do virus. Trong hầu hết các trường hợp, không cần dùng kháng sinh vì phần lớn viêm phế quản cấp do virus gây ra.

7. Viêm phế quản cấp ở trẻ nhỏ khi nào cần đưa đi khám bác sĩ ? 

Mặc dù viêm phế quản cấp ở trẻ em thường có thể tự khỏi sau 10–14 ngày, tuy nhiên ba mẹ vẫn cần theo dõi sát các triệu chứng của trẻ. Ba mẹ nên đưa trẻ đi gặp ngay bác sĩ nếu phát hiện các triệu chứng sau:

• Trẻ ho kéo dài hơn 2 tuần.

• Trẻ bị sốt cao trên 38°C.

• Trẻ bị khó thở, khò khè hoặc da tái xanh.

• Không uống được nước hoặc có máu trong đờm.

• Viêm phế quản tái phát nhiều lần.

8. Các biện pháp giúp phòng ngừa viêm phế quản cấp ở trẻ em

Viêm phế quản cấp ở trẻ em thường dễ xảy ra, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc trẻ có sức đề kháng kém. Tuy nhiên, ba mẹ hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa cho con bằng những biện pháp đơn giản, dễ thực hiện trong sinh hoạt hằng ngày, giúp bảo vệ hệ hô hấp và giảm nguy cơ mắc bệnh. Một số các biện pháp phòng ngừa bệnh bao gồm: 

8.1 Rửa tay thường xuyên

Để bảo vệ trẻ khỏi viêm phế quản cấp, ba mẹ nên tập cho trẻ thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn và sau khi vui chơi. Khi ra ngoài, ba mẹ có thể mang theo gel rửa tay khô để trẻ sử dụng khi không có nước.

Bên cạnh đó, cần nhắc trẻ không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi tay chưa được làm sạch để tránh vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể. Hướng dẫn trẻ ho hoặc hắt hơi vào khuỷu tay áo hoặc dùng khăn giấy, sau đó bỏ khăn giấy đúng nơi. Việc này giúp ngăn ngừa vi khuẩn lây lan sang người khác.

8.2 Tránh tiếp xúc với người bệnh

Viêm phế quản cấp tính có thể dễ dàng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với người bị bệnh. Do đó ba mẹ nên hạn chế cho trẻ ]tiếp xúc gần với những người bị cảm lạnh, cúm hoặc có dấu hiệu bệnh. Khi cần thiết, nên giữ khoảng cách để bảo vệ sức khỏe cho trẻ.

8.3 Viêm vắc xin 

Tiêm vắc-xin đầy đủ là một trong những cách hiệu quả giúp bảo vệ trẻ khỏi các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó có viêm phế quản cấp. Ba mẹ nên cho trẻ tiêm vắc-xin cúm hàng năm theo khuyến cáo của ngành y tế, thời điểm thích hợp thường vào tháng 9 hoặc tháng 10, trước mùa cao điểm của cúm.

Ngoài ra, ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để biết trẻ có cần tiêm thêm vắc-xin phòng viêm phổi hay không. Tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử bệnh, bác sĩ sẽ tư vấn loại vắc-xin phù hợp cũng như thời điểm tiêm an toàn và hiệu quả nhất cho trẻ.

Tạm kết 

Hy vọng bài viết trên của Nhà thuốc Upharma đã giúp bạn hiểu thêm nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng ngừa bệnh lý viêm phế quản cấp ở trẻ. Viêm phế quản ở trẻ em là bệnh lý thường gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phòng ngừa đúng cách, chăm sóc tại nhà hợp lý và tuân thủ hướng dẫn từ nhân viên y tế.