Kiểm tra thiếu canxi bằng cách nào? Nhận biết sớm để phòng bệnh

1. Kiểm tra thiếu canxi bằng cách nào: Dựa vào các triệu chứng của bệnh 

Trước khi thực hiện xét nghiệm y tế, bạn có thể kiểm tra cơ thể có thiếu canxi thông qua những triệu chứng điển hình như chuột rút, tê bì tay chân, yếu cơ, rối loạn nhịp tim hay các vấn đề về xương và thần kinh.

1. 1. Chuột rút và co thắt cơ

Canxi đóng vai trò thiết yếu trong hoạt động co và giãn của cơ bắp. Khi cơ thể thiếu canxi, cơ bắp không thể duy trì trương lực bình thường, từ đó dễ xuất hiện các triệu chứng như đau nhức, chuột rút, co thắt và yếu cơ. Trong đó, tê bì tay chân, chuột rút và co cơ là những dấu hiệu điển hình nhất của tình trạng thiếu canxi, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

1. 2. Cảm giác tê hoặc ngứa ran

Một triệu chứng quan trọng khác của hạ canxi máu là cảm giác tê bì, thường xuất hiện ở các chi, đặc biệt tại bàn tay và bàn chân. Canxi đóng vai trò thiết yếu đối với hoạt động của các tế bào thần kinh, khi nồng độ canxi trong máu giảm quá thấp, các tế bào thần kinh sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp nhận cảm giác và truyền tín hiệu. 

Điều này có thể gây cảm giác tê hoặc ngứa ran ở ngón tay, ngón chân, môi, lưỡi và lòng bàn chân. Trong những trường hợp thiếu canxi nghiêm trọng, tình trạng này có thể tiến triển thành tê liệt.

1. 3. Gãy xương

Xương tiếp tục thay đổi và phát triển cả trong tuổi trưởng thành. Hạ canxi máu kéo dài có thể dẫn đến loãng xương, làm giảm độ chắc khỏe và tăng nguy cơ gãy xương.

Khi nồng độ canxi trong máu giảm, cơ thể buộc phải huy động canxi từ xương để duy trì các chức năng sống cần thiết. Về lâu dài, sự thiếu hụt canxi này làm cấu trúc xương yếu dần, làm tăng đáng kể nguy cơ loãng xương và gãy xương, ngay cả khi chỉ gặp những chấn thương nhẹ.

1. 4. Móng tay yếu hoặc dễ gãy, da khô

Canxi cần thiết để duy trì móng tay chắc khỏe. Nếu móng tay giòn, mềm hoặc thường xuyên bị gãy, đây có thể là dấu hiệu cơ thể không nhận đủ canxi. Ngoài ra, da khô cũng có thể liên quan tới thiếu canxi.

Một vai trò ít được chú ý của canxi là hỗ trợ duy trì sức khỏe làn da thông qua việc điều hòa độ pH và bảo vệ hàng rào da, giúp hạn chế tình trạng mất nước quá mức. Khi nồng độ canxi trong máu giảm xuống quá thấp, da sẽ không còn giữ được độ ẩm và độ pH ổn định, từ đó trở nên khô ráp, dễ bong tróc.

1.5. Mệt mỏi

Nồng độ canxi thấp có thể gây mệt mỏi nghiêm trọng, vì tất cả các sợi cơ đều sử dụng canxi ion hóa để điều hòa và truyền tín hiệu. Sự thiếu hụt canxi trong tế bào đánh dấu sự khởi đầu của mệt mỏi, dẫn đến kiệt sức và suy yếu.

1. 6. Tim đập nhanh

Hạ canxi máu có thể gây ra những rối loạn tim mạch nghiêm trọng, trong đó nhịp tim bất thường là triệu chứng điển hình và có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Các rối loạn này thường được phát hiện qua điện tâm đồ (ECG). 

Do tim là một cơ quan cơ bắp, sự thiếu hụt canxi sẽ làm các tế bào cơ tim hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến rối loạn nhịp tim, co thắt cơ tim và có thể gây hẹp động mạch. Ngoài ra, thiếu canxi còn làm chậm quá trình dẫn truyền tín hiệu điện của tim, gây cảm giác hồi hộp hoặc nhịp tim không đều. 

Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể xuất hiện do mất cân bằng các khoáng chất khác như magie hoặc kali, vì vậy đi khám bác sĩ để được chẩn đoán chính xác.

1.7. Sâu răng và bệnh nướu răng

Canxi đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì độ chắc khỏe của răng. Khi thiếu canxi, quá trình mất khoáng diễn ra nhanh hơn, làm răng yếu đi, dễ bị sâu răng. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cũng cho thấy thiếu canxi là một trong những yếu tố góp phần gây ra các bệnh lý về nướu răng, ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng lâu dài.

1.8 Ảnh hưởng đến thần kinh 

Hạ canxi máu có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng liên quan đến hệ thần kinh và tâm lý. Canxi giúp kích thích giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh cần thiết cho quá trình nhận thức và điều hòa cảm xúc. Vì vậy, thiếu canxi có thể dẫn đến các triệu chứng như lú lẫn, mất phương hướng, suy giảm trí nhớ và giảm khả năng tập trung. 

Trong những trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể gặp các rối loạn tâm lý như trầm cảm, mê sảng hoặc thậm chí xuất hiện ảo giác, cho thấy sự suy giảm đáng kể chức năng nhận thức và thần kinh.

>>> Đọc thêm: Thiếu canxi có bị run tay không? Nguyên nhân và cách khắc phục

2. Kiểm tra thiếu canxi bằng cách khám và làm xét nghiệm lâm sàng

Khi xuất hiện các triệu chứng gợi ý thiếu canxi, bước tiếp theo người bệnh nên đi khám bác sĩ để được chẩn đoán chính xác tình trạng sức khỏe. Các chẩn đoán để kiểm tra tình trạng thiếu canxi bao gồm khám lâm sàng để đánh giá tình trạng tổng quát. 

Dựa trên kết quả khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm máu và xét nghiệm bổ sung nhằm xác định chính xác tình trạng bệnh.

2.1 Khám lâm sàng 

Đầu tiên các bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng và tìm hiểu tiền sử của người bệnh. Một số dấu hiệu đặc trưng của hạ canxi máu có thể phát hiện trong khám lâm sàng:

Dấu hiệu Chvostek

Đây là hiện tượng co giật cơ cơ môi trên không tự chủ xảy ra khi gõ nhẹ vào má, cách dái tai 2cm về phía trước. Hiện tượng này thường gặp nhất ở những người bị hạ canxi máu cấp tính.

Dấu hiệu Trousseau

Dấu hiệu Trousseau được đặc trưng bởi tình trạng co thắt cơ bàn tay và bàn chân khi băng quấn huyết áp quấn chặt tay trong 3 phút. Theo NCBI đây là dấu hiệu đáng tin cậy, xuất hiện ở khoảng 94% bệnh nhân hạ canxi máu, trong khi chỉ 1–4% người khỏe mạnh có biểu hiện này.

Việc khai thác tiền sử của người bệnh giúp phát hiện được nguyên nhân gây bệnh. Người bệnh có tiền sử gia đình mắc hạ canxi máu có thể gợi ý nguyên nhân di truyền như suy tuyến cận giáp. Các dấu hiệu như chậm phát triển thể chất hoặc tinh thần, dị tật bẩm sinh, mất thính lực cũng có thể chỉ ra các nguyên nhân về bất thường di truyền. 

2.2 Xét nghiệm lâm sàng 

Trường hợp người bệnh đã các triệu chứng của hạ canxi máu, bác sĩ sẽ cần xét nghiệm máu để đo nồng độ canxi. Thông thường, nồng độ canxi được đánh giá đầu tiên qua xét nghiệm tổng lượng canxi trong máu, bao gồm cả canxi tự do và canxi gắn với protein albumin. 

2.2.1 Xét nghiệm canxi máu toàn phần 

Canxi toàn phần để đánh giá tổng lượng canxi trong máu. Tổng lượng canxi trong máu bao gồm cả canxi tự do và canxi gắn với protein. Đây là bước sàng lọc ban đầu giúp xác định xem nồng độ canxi có thấp hơn mức bình thường hay không. Giá trị tham khảo bình thường khoảng 8,5–10,5 mg/dL, nếu kết quả bình thường, hầu hết trường hợp không cần lo lắng.

2.2.2 Xét nghiệm albumin

Trong trường hợp canxi toàn phần thấp, bác sĩ sẽ yêu cầu xét nghiệm albumin để đánh giá nồng độ protein trong máu. Nồng độ albumin huyết thanh thường dao động khoảng: 3,5 – 5,0 g/dL.

Albumin là protein chính gắn với canxi, trường hợp kết quả albumin bình thường chứng tỏ người bệnh bị hạ canxi máu. Đối với trường hợp khi albumin thấp (ví dụ do suy gan, suy thận hoặc mất protein), kết quả canxi toàn phần có thể không chính xác, chưa thể kết luận là hạ canxi máu. 

2.2.3 Canxi ion hóa (Ionized Calcium)

Nếu cần đánh giá chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định đo canxi ion hóa (Ionized Calcium) – đây là dạng canxi tự do, hoạt động sinh học, có vai trò trực tiếp đối với chức năng cơ, thần kinh và tim mạch. 

Xét nghiệm này đặc biệt quan trọng khi bệnh nhân có triệu chứng hạ canxi cấp tính, canxi toàn phần thấp nhưng albumin thay đổi, hoặc trong các trường hợp bệnh nhân nặng/ICU.

2.3 Xét nghiệm bổ sung 

Nhận biết hạ canxi máu chỉ là bước đầu. Việc quan trọng tiếp theo là tìm nguyên nhân gây giảm canxi, điều này thường đòi hỏi thêm các xét nghiệm khác như:

Xét nghiệm máu bổ sung

Kiểm tra nồng độ magie, phốt pho, hormone cận giáp (PTH) hoặc vitamin D nhằm làm rõ nguyên nhân gây rối loạn canxi.
Điện tâm đồ (EKG)

Điện tâm đồ (EKG) là phương pháp ghi lại hoạt động điện của tim thông qua các điện cực đặt trên ngực, giúp phát hiện những rối loạn nhịp tim có thể xảy ra Chẩn đoán hình ảnh xương

Các kỹ thuật hình ảnh được sử dụng để đánh giá tình trạng canxi trong xương, từ đó phát hiện các bệnh lý liên quan như nhuyễn xương hoặc còi xương.

3. Một số các biện pháp phòng ngừa tình trạng thiếu canxi 

Để tránh những ảnh hưởng nghiêm trọng của thiếu canxi đến sức khỏe, việc chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa từ sớm là rất quan trọng. Dưới đây là một số cách đơn giản nhưng hiệu quả giúp bạn duy trì lượng canxi cần thiết cho cơ thể mỗi ngày.

3.1 Bổ sung canxi mỗi ngày 

Bạn có thể phòng ngừa hạ canxi máu bằng cách bổ sung đủ canxi mỗi ngày theo độ tuổi. Canxi giúp xương, răng và cơ bắp khỏe mạnh, đồng thời hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh và tim mạch.

Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), nhu cầu canxi hàng ngày như sau:

• Trẻ 1–3 tuổi: 700 mg/ngày.

• Trẻ 4–8 tuổi: 1.000 mg/ngày.

• Trẻ 9–18 tuổi: 1.300 mg/ngày.

• Người trưởng thành 19–50 tuổi: 1.000 mg/ngày.

• Nam 51–70 tuổi: 1.000 mg/ngày.

• Nữ 51–70 tuổi: 1.200 mg/ngày.

• Người trên 70 tuổi: 1.200 mg/ngày.

Bạn có thể tăng cường lượng canxi và vitamin D thông qua chế độ ăn uống để duy trì sức khỏe xương và phòng ngừa hạ canxi máu. Các thực phẩm giàu dưỡng chất có thể bổ sung bao gồm cá hồi, cá ngừ, trứng, đậu, rau lá xanh đậm và các sản phẩm từ sữa như sữa chua và phô mai.

Ngoài ra, ngũ cốc, cam, cá hồi đóng hộp, tôm và đậu phộng cũng là những nguồn canxi tốt. Để cơ thể hấp thụ canxi hiệu quả, bạn nên hạn chế caffeine và rượu, đồng thời có thể tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp nhất với nhu cầu cá nhân.

3.2 Chế độ sinh hoạt phù hợp 

Ngoài việc bổ sung canxi và vitamin D qua chế độ ăn, bác sĩ cũng có thể khuyên bạn thay đổi lối sống để tăng cường hấp thụ vitamin D và duy trì sức khỏe xương. Những thay đổi quan trọng bao gồm:

• Tiếp xúc ánh nắng mặt trời an toàn: Ánh nắng giúp cơ thể sản xuất vitamin D tự nhiên. Hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia y tế về cách tiếp xúc an toàn với tia cực tím để đảm bảo hiệu quả mà vẫn tránh nguy cơ tổn hại da.

• Duy trì cân nặng hợp lý: Trọng lượng cơ thể khỏe mạnh giúp hỗ trợ xương và hệ cơ bắp.

• Tập thể dục đều đặn: Các bài tập chịu lực như đi bộ, chạy bộ, yoga hoặc nâng tạ giúp xương chắc khỏe.

>>> Thiếu canxi nên ăn gì? Gợi ý danh sách thực phẩm giàu canxi và cách bổ sung đúng

4. Khi nào thiếu canxi cần gặp bác sĩ? 

Khi bị thiếu canxi, bạn nên đi khám bác sĩ khi gặp các triệu chứng hoặc tình trạng sau:

• Các triệu chứng của bệnh kéo dài hoặc trở nặng: Chuột rút, co thắt cơ, tê bì tay chân, mệt mỏi hoặc yếu cơ.

• Xuất hiện dấu hiệu ảnh hưởng đến tim mạch: Nhịp tim không đều, hồi hộp, cảm giác tim đập nhanh hoặc bất thường.

• Xuất hiện dấu hiệu ảnh hưởng đến thần kinh: Lú lẫn, mất phương hướng, suy giảm trí nhớ, rối loạn ý thức hoặc mê sảng.

Tạm kết

Hy vọng bài viết trên của nhà thuốc Upharma đã giải đáp cho bạn câu hỏi kiểm tra thiếu canxi bằng cách nào? Bạn có thể dựa vào các triệu chứng của bệnh và khám sức khỏe để, nhận nhận biết sớm tình trạng sức khỏe từ đó giúp phòng ngừa biến chứng hiệu quả.